Roma Britanyası'nda yaklaşık 1.800 yıl önce bir kişi tarafından kasıtlı olarak toplanıp daha sonra bir çukura bırakıldığı belirlenen fosilleşmiş bir ihtiyozor omurga kemiği keşfedildi. Bu buluntu, antik deniz sürüngenlerinden birine ait kalıntıların insanlar tarafından bilinçli olarak toplandığı bilinen en eski örnek olarak kayıtlara geçti.

Fosil, İngiltere'nin ilk eyalet düzeyindeki Roma başkenti olan Colchester'da, 2024 yılında eski Essex County Hastanesi'nin bulunduğu alanda yapılan kazılarda ortaya çıkarıldı. MS 2. yüzyıla tarihlenen gizemli bir çukurda, bir Roma tuvalet kaşığı (ligula), olası kedi kalıntıları, bir at dişi ve çanak çömlek parçaları gibi çeşitli eserlerle birlikte bulundu.

Fosilin Keşfi ve Kökeni

Denizlerde Mezozoik Çağ boyunca avlanan, yunus biçimli deniz sürüngenleri olan ihtiyozorlara ait bu omur, özellikle beklenmedik bağlamı nedeniyle bilim dünyasında büyük ilgi uyandırdı. Çalışmanın baş yazarı Patrick Spencer, normalde bir ihtiyozor omurunun sıradan bir buluntu olabileceğini ancak bu örneğin benzersizliğini çukurdaki diğer eserlerle birlikte bulunmasına bağladı.

Araştırmacılar, kemiğe yapışık yeşilimsi, kumlu kayaya dayanarak fosilin olası kökenini doğu Kent kıyısındaki Folkestone ile Hythe arasına kadar takip edebildi. Bu bölge, Roma döneminde yeşilkum yapı taşının çıkarıldığı ve bölge geneline sevk edildiği hareketli bir taş ocakçılığı sanayisine ev sahipliği yapıyordu. Bu durum, fosili toplayan kişinin taş ocakçılığı faaliyetleri sırasında bölgede bulunmuş olabileceği ihtimalini güçlendiriyor.

Antik Çağda Fosillere Bakış: Mitoloji ve Merak

Fosilin aşınmış durumu, birinin böyle bir buluntuyu neden saklama zahmetine gireceği sorusunu gündeme getirdi. Araştırmacılar iki ana olasılık üzerinde duruyor:

  • Mitolojik Anlam: Klasik Antik Çağ'da büyük fosiller genellikle kahramanların, devlerin veya canavarların kalıntıları olarak kabul ediliyordu. Bu tür buluntular, bazen kutsal emanetler gibi sergilenirdi. Örneğin, Olympia kutsal alanında kahraman Pelops'a ait olduğu söylenen dev bir 'kürek kemiği' sergilenmekteydi. Spencer, Colchester'da bulunan ihtiyozor omurunun da mitolojik bir yaratığın elle tutulur kalıntısı olarak algılanmış olabileceğini belirtiyor.
  • İnsan Merakı: İnsanlar binlerce yıldır fosilleri büyüleyici bulmuşlardır. Tuhaf ve çekici nesneleri toplama dürtüsü antik çağlarda da mevcuttu. Yaşlı Plinius'un, Theophrastos'un kemiklerin taşa dönüşmesi gibi sıra dışı bir olguya dair gözlemlerine değinmesi, bu merakın eski çağlarda da var olduğunu gösteriyor.

Fosilin bulunduğu gizemli çukurun içeriği, özellikle de ligula gibi nesneler, bir ritüel adağını işaret ediyor olabilir. Ancak Spencer, fosilin bu çukura konulmasının kesin nedeninin henüz net olmadığını ifade ediyor.

Benzer Keşifler ve Gelecek Potansiyeli

Colchester fosili, Roma Britanyası'nda kasıtlı olarak toplanmış ilk ihtiyozor omurgası olsa da, benzer başka örnekler de mevcut. Cambridge'de de bir plesiozora ait, kasıtlı olarak toplanmış başka bir büyük Romano-Britanya fosili bulunmuştu. Her iki fosilin de İngiltere'nin doğusundan gelmesi, araştırmacıların bunun bir tesadüf olmadığından şüphelenmesine yol açıyor.

Patrick Spencer, bu durumun Roma Britanyası'nın başka yerlerinde de, henüz gün yüzüne çıkarılmayı bekleyen benzer buluntuların olabileceğine işaret ettiğini belirtiyor. Bu keşifler, antik dönem insanlarının doğal dünya ile olan etkileşimleri ve fosillere atfettikleri anlamlar hakkında önemli bilgiler sunuyor.