EYT yasası kapsamında emekli olamayan ve 2000-2008 yılları arasında ilk kez sigortalı olan çalışanlar, kademeli emeklilik düzenlemesi talebiyle yeni bir sürecin başlamasını bekliyor. Sigorta başlangıç tarihi 9 Eylül 1999 sonrası olan bu kesim, mevcut yasadaki emeklilik yaşı ve prim günü şartlarının adil olmadığını belirterek, EYT ile oluşan yaş farkının giderilmesini talep ediyor.

Mevcut sosyal güvenlik mevzuatına göre, 2000-2008 döneminde işe giren kadınlar 58, erkekler ise 60 yaşını ve 7000 prim gününü doldurmak zorunda kalırken, sivil toplum kuruluşları ve muhalefet partileri, işe giriş yılına göre esnek yaş ve prim günü şartları içeren taslakları Meclis'e sunuyor. Bu taslaklar, 2000 yılında işe başlayan bir kadın çalışanın 43 yaşında, erkek çalışanın ise 45 yaşında emekli olabilmesini hedefliyor.

Kademeli emeklilik nedir ve ne talep ediliyor?

Kademeli emeklilik, sigorta başlangıç tarihine göre emeklilik yaşının ve prim gün şartının aniden yükselmesi yerine, yıllara yayılarak basamaklar halinde artırılmasını öngören bir sistemdir. Özellikle 9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 tarihleri arasında sigortalı olan çalışanlar için, EYT yasası sonrası oluşan büyük yaş uçurumunu ortadan kaldırmayı amaçlamaktadır. Mevcut durumda 8 Eylül 1999'da işe giren bir kişinin yaş şartı aranmaksızın emekli olabilmesi, ancak bir gün sonra işe başlayan kişinin 58 veya 60 yaşını beklemesi, "adaletsiz" olarak nitelendirilmektedir.

  • 2000 yılı girişli kadın: 43 yaş ve 6.400 prim günü
  • 2000 yılı girişli erkek: 45 yaş ve 6.400 prim günü
  • 2004 yılı girişli kadın: 47 yaş ve 6.625 prim günü
  • 2008 yılı girişli kadın: 51 yaş ve 7.000 prim günü
  • 2008 yılı girişli erkek: 53 yaş ve 7.000 prim günü

Bu taslaklar, işe giriş tarihi EYT sınırından uzaklaştıkça emeklilik yaşının ve istenen prim gününün orantılı olarak artırılmasını sağlayarak, yıllar içinde kademeli bir yükselişle keskin yaş farklarını gidermeyi hedeflemektedir.

Mevcut yasa ile talep edilen tablo arasındaki farklar

2000 ile 2008 yılları arasında ilk defa SGK, Bağ-Kur veya Emekli Sandığı'na kayıt olmuş bir çalışan için mevcut yasa ile talep edilen kademeli sistem arasında belirgin farklar bulunmaktadır. Bu farklar, özellikle emeklilik yaşı ve prim günü şartlarında yoğunlaşmaktadır.

  • Emeklilik Yaşı (Kadın): Mevcut yasada 58 yaş, kademeli sistem talebinde 43'ten başlayıp yıllara göre 51'e çıkan yaş
  • Emeklilik Yaşı (Erkek): Mevcut yasada 60 yaş, kademeli sistem talebinde 45'ten başlayıp yıllara göre 53'e çıkan yaş
  • Prim Günü Şartı: Mevcut yasada 7000 gün, kademeli sistem talebinde işe giriş yılına göre 6.250 ile 7.000 gün arası
  • Sigortalılık Süresi: Mevcut yasada kadınlarda 20, erkeklerde 25 yıl; kademeli sistem talebinde yaş ve prim dolduğunda süreye bakılmaksızın

Kademeli emeklilik için mevcut yasal durum ve beklentiler

Şu an itibarıyla, hükümet tarafından resmileştirilmiş veya yasalaşmış bir kademeli emeklilik düzenlemesi bulunmamaktadır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan'ın "Staj ve kademe gündemimizde yok" şeklindeki açıklamaları henüz geçerliliğini korumaktadır. Ancak Meclis kulislerinde ve sivil toplum kuruluşları arasında konuyla ilgili hareketlilik devam etmektedir.

Emeklilikte Adalet Derneği (EMADDER) gibi sivil toplum kuruluşları, lobi faaliyetleri ve hazırladıkları taslaklarla konuyu sürekli gündemde tutmaya çalışmaktadır. Yeni yasama döneminde Meclis'e sunulması beklenen torba yasa görüşmeleri sırasında, kademeli emeklilikle ilgili sürpriz önergelerin komisyona sunulabileceği ve Genel Kurul'daki siyasi dengelerin bu talebin akıbetini belirleyebileceği ifade edilmektedir.

Kademeli emeklilik bekleyenler için Fiili Hizmet Süresi Zammı (yıpranma payı) adıyla bilinen erken emeklilik imkanı, şimdilik geçerli tek yoldur. Yer altı maden işçileri, polisler, askerler ve basın mensuplarının da aralarında bulunduğu 45 farklı meslek grubu bu haktan yararlanabilmektedir. Bu sistemde, zorlu şartlarda çalışanlar her 360 günlük mesaiye karşılık 60 ile 180 gün arası ek süre kazanmakta ve bu süreler doğrudan yaş haddinden düşülmektedir. Sosyal Güvenlik Kurumu, işveren tarafından girilen meslek kodları üzerinden bu indirimi otomatik olarak emeklilik hesabına yansıtmaktadır.