Türkiye'de milyonlarca çalışanı doğrudan ilgilendiren kıdem tazminatı alma koşulları, sigorta başlangıç tarihlerine göre önemli ölçüde farklılık göstermektedir. Çalışanların hangi şartlara tabi olacağı, ilk sigorta giriş tarihine bağlı olarak değişen sigortalılık süresi ve prim günü gereklilikleriyle belirlenmektedir.
Bu farklılıklar özellikle 8 Eylül 1999 öncesi, 9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 tarihleri arası ve 1 Mayıs 2008 sonrası ilk defa sigortalı olanlar için ayrı ayrı düzenlenmiştir. Her bir döneme ait özel koşullar, emeklilik yaşını beklemeden kıdem tazminatı alabilme imkanını şekillendirmektedir.
8 Eylül 1999 Öncesi Sigortalı Olanlar İçin Kıdem Tazminatı Koşulları
8 Eylül 1999 tarihinden önce ilk defa sigortalı olan çalışanlar için kıdem tazminatı alarak işten ayrılma şartları nispeten daha farklıdır. Bu gruptaki kişiler, belirli sigortalılık süresi ve prim günü koşullarını yerine getirmeleri halinde, yaş şartını beklemeksizin Sosyal Güvenlik Kurumu'ndan (SGK) alacakları belgeyle iş akitlerini sonlandırıp kıdem tazminatına hak kazanabilirler.
- 15 yıl sigortalılık süresi
- 3 bin 600 prim günü
Bu şartları sağlayanlar, emeklilik yaşını doldurmasalar dahi, ilgili belgeyi işverenlerine sunarak yasal haklarını kullanabilmektedir.
9 Eylül 1999 - 30 Nisan 2008 Arası Sigorta Girişliler İçin Haklar
İlk sigorta giriş tarihi 9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 tarihleri arasında olan çalışanlar için kıdem tazminatı alma koşulları, önceki döneme göre farklılık gösteren iki alternatif sunmaktadır. Bu gruptaki bireylerin tazminat hakkı elde edebilmesi için aşağıdaki iki şarttan birini sağlaması gerekmektedir:
- 7 bin prim gününü tamamlamış olmak
- 25 yıl sigortalılık süresi ile birlikte 4 bin 500 prim gününü doldurmuş olmak
Bu koşullardan herhangi birini sağlayan çalışanlar, emeklilik yaşlarını beklemeksizin işten ayrılarak kıdem tazminatlarını talep edebilirler.
1 Mayıs 2008 Sonrası Sigorta Girişi ve Etkileri
1 Mayıs 2008 ve sonrasında ilk defa sigortalı olanlar için kıdem tazminatı alma şartları daha farklı bir yapıya sahiptir. Bu çalışanlar 25 yıllık sigortalılık süresi şartına tabi tutulmamakta, bunun yerine yalnızca prim günü koşulunu sağlamaları yeterli olmaktadır. Prim günü sayısı, işe giriş tarihine göre kademeli olarak yükselmektedir.
- 1 Mayıs 2008 - 31 Aralık 2008 arası sigortalı olanlar için 4 bin 600 prim günü
- Sonraki yıllarda sigortalı olanlar için bu prim günü şartı aşamalı olarak 5 bin 400 güne kadar artış göstermektedir.
Sigorta giriş tarihindeki sadece bir günlük farkın bile kıdem tazminatı koşullarını temelden değiştirebildiği görülmektedir. Örneğin, 30 Nisan 2008 tarihinde sigortalı olan bir kişi için 25 yıl sigortalılık ve 4 bin 500 prim günü şartı aranırken, 1 Mayıs 2008'de sigortalı olan bir kişi için 25 yıl koşulu aranmaz ve 4 bin 600 prim günü yeterli kabul edilir.
Yargıtay içtihatlarına göre, yaş dışındaki emeklilik koşullarını tamamlayarak kıdem tazminatı alma hakkı aynı gerekçeyle yalnızca bir kez kullanılabilir. Ancak, çalışan kişi emeklilik yaşını doldurduktan sonra son işyerinde en az bir yıllık kıdemi bulunuyorsa, emeklilik nedeniyle tekrar kıdem tazminatı alma hakkına sahip olabilir.
